‘Jonas’ van Jacobine de Brauw en Bart Vriends, Moon, 12+
Jonas is niet het zoveelste voetbalboek over een jongen of meisje dat droomt van een grootse carrière. Het leest als een verslag van binnenuit dat doet deken aan de Slash-reeks van Querido, vanwege het realisme. Al is Jonas niet gebaseerd op het verhaal van één jongere.
Journaliste Jacobine de Brauw (ze schreef eerder de politieke jeugdthriller Lek) schreef Jonas vanuit haar eigen ervaringen als moeder van een zoon die in de jeugdopleiding van Ajax zat. Ze heeft de hele dynamiek van dichtbij meegemaakt. Voetballer Bart Vriends speelde in de jeugd van FC Utrecht maar haalde daar niet in het eerste elftal. Via Go Ahead Eagles kwam hij terecht bij Sparta, waar hij uitgroeide tot een boegbeeld van de club. Tegenwoordig voetbalt hij in Australië en maakt hij met andere (oud-)voetballers de populaire Cor Potcast, waarin het veel over de randzaken rond het profvoetbal gaat.
Jonas is een jeugdboek over de jeugdopleiding van Rood-Wit, een club die in alles op Ajax lijkt. Bram speelt er al lang en komt nu op het punt waarop er wordt besloten over zijn toekomst. Hij is een talent, maar daar zijn er veel van. Hoort hij bij die paar spelers die gaan doorbreken? De Brauw doet overtuigend verslag van de dynamiek bij een professionele jeugdopleiding. De verwachtingen en dromen, de druk en spanning, de rol van de ouders en de vriendschap en loyaliteit. De jongens, die vaak met elkaar opgroeien in de verschillende teams naarmate ze ouder worden, zijn als familie en logeren veel bij elkaar.
De spanning in het verhaal wordt gecreëerd door de plotse komst van een nieuweling: Jonas. Hij doorbreekt met zijn non-conformistische gedrag de vertrouwde patronen in het team en zorgt voor verwarring. Jonas neemt het allemaal niet zo serieus en dat is voor veel jongens bedreigend, maar ergens ook een eyeopener. Jonas is een spiegel en functioneert als helikopter die boven het systeem hangt. Wat gebeurt er eigenlijk als je kinderen van jongs af aan klaar stoomt voor een carrière als topsporter in teamverband? De medisch verzorgster van het team, ook een soort vertrouwenspersoon, zegt tegen Bram: “Jullie zijn gebakken in een oven met maar één waarheid: je slaagt pas als je prof wordt. Je moet je afvragen of die oven de waarheid spreekt.”
Jonas is een heerlijk voetbalboek dat ik in één adem heb uitgelezen. Dat zegt vooral veel over mij als voetballiefhebber (die overigens nooit zelf heeft gevoetbald). Zo’n boek vol verloren en gewonnen wedstrijden, toernooien in het buitenland en kattenkwaad en voetbalhumor. En de spanningsboog van het voortdurende zwaard van Damocles. Er wordt gewerkt met een systeem van rode en groene stoplichten, die beslissend zijn voor de toekomst van de jongens.
Jonas is prima geschreven en kent sterke karakters. De Brauw lijkt goed inzicht te hebben in de voetbal- en straattaal van deze generatie. Het verhaal is wat rechttoe rechtaan en natuurlijk geromantiseerd en gedramatiseerd. Maar de worsteling van Bram en de anderen voelt geloofwaardig. De auteurs tonen de mooie kanten van de voetbaldroom en houden dat goed in balans met de schaduwkanten. Het is een harde concurrentiestrijd waarbij relativeren moeilijk of misschien wel onmogelijk is. Vraag dat maar aan Jonas.
