Het einde van Mats Strandberg, vertaling Femke Muller, Blauw Gras, 15+
Deze bespreking stond op zaterdag 28 maart 2026 in het Friesch Dagblad.
Wat doen mensen als ze te horen krijgen dat een komeet over een paar weken de volledige planeet gaat verwoesten? De Zweed Mat Strandberg schreef er een boeiende young adult roman over waarin de existentiële levensvragen overheersen.
Het is niet meteen een bijster origineel gegeven: een naderende komeet die een einde gaat maken aan al het leven op aarde. Er zijn al in talloze variaties films en boeken over gemaakt. Dat Het einde van de Zweedse schrijver Mats Strandberg toch zo goed te verteren is, komt vooral omdat de psychologische onderlaag sterk wordt uitgewerkt en het verhaal over echte mensen gaat. Natuurlijk, ook hier overheerst in het begin vooral de paniek en chaos. Na de mededeling dat de wereld vergaat, overheerst in Zweden, waar het boek zich afspeelt, de anarchie en breken er rellen uit. ‘Het enige wat de politie kan doen is proberen ervoor te zorgen dat we er niet voor die tijd al een einde aan maken’.
Maar Strandberg focust in zijn young adult roman op wat er gebeurt met mensen als ze weten dat het leven binnenkort ophoudt. Niet alleen hun eigen leven, maar ook dat van iedereen om hen heen. Ze hebben immers allemaal hetzelfde doodvonnis gekregen. Wat doe je nog in de tijd die over is en hoe verhoud je je tot de anderen? Deze fascinerende vragen worden verteld vanuit het perspectief van de zeventienjarige Simon en Lucinda. Simon is de zoon van twee moeders die onlangs zijn gescheiden, maar besluiten deze laatste maanden als gezin met elkaar door te brengen. Zijn zus is over een paar maanden uitgerekend van haar eerste kindje en blijft bezig met de kinderkamer waarvan iedereen weet dat hij leeg zal blijven. Om gek van te worden, vindt Simon, tegelijkertijd wil hij zijn zus haar hoop niet ontnemen. Er worden geen gewone gesprekken meer gevoerd aan tafel, er moet van alles tegen elkaar worden gezegd en iedere herinnering wordt binnenstebuiten gekeerd. Erg onnatuurlijk en ongemakkelijk, zo ervaart Simon het ook. Hij omschrijft het als een ‘soort neverending fucking pluk-de-dag zonder adempauze’.
Het boek is grotendeels opgehangen aan de moord op de ex-vriendin van Simon, waarvan hij de hoofdverdachte is. Een wat gekunstelde verhaallijn, maar wel één die voor de spanningsboog zorgt en van het boek een soort thriller maakt. Simon komt in contact met Lucinda, die terminale kanker heeft en ineens iedereen als lotgenoot heeft. Zij was de beste vriendin van het vermoorde meisje en wil ook weten wie de dader is. Wat meteen de vraag oproept waarom een moord nog moet worden opgelost als iedereen binnenkort toch dood is. Of is het juist goed om alles zoveel mogelijk af te hechten? Dat gebeurt op grote schaal. Mensen durven meer tegen elkaar te zeggen, er worden strijdbijlen begraven en vergeven. Het gaat ook ineens beter met de planeet omdat fabrieken worden gesloten en spullen niet meer over de aarde worden gesleept. ‘Als we eerder zo hadden geleefd, hadden we ons klimaat misschien kunnen redden’. Jongeren voelen wel frustratie over de generatie die geen verantwoording meer hoeft af te leggen voor hoe ze met de aarde zijn omgegaan.
Strandberg geeft op een luchtige en overtuigende wijze de verschillende manieren weer waarop mensen reageren op deze onverbiddelijke boodschap. In het laatste hoofdstuk laat hij naakte hippies op de Canarische eilanden samenkomen die de komeet verwelkomen. In Egypte worden piramides bezet om door positief denken de komeet in een andere baan te sturen. De buurvrouw van Simon sluit zich aan bij een groep die de komst van de komeet glashard ontkent. De sektarische Ware Kerk, waar ze vanuit gaan dat zij de uitverkorenen zijn, krijgt veel nieuwe volgelingen. Veel mensen kiezen ervoor het leven zelf voortijdig te beëindigen. Voor Simon voelt het erg tegenstrijdig dat mensen zelfmoord plegen om niet bang te hoeven zijn voor de dood.
Strandberg spiegelt realistisch hoe mensen met rampen en onheil gaan, zoals we bijvoorbeeld tijdens de corona-epidemie hebben ervaren. Het is geruststellend dat het gros van de mensen in dit boek uiteindelijk kiest voor saamhorigheid. Er is een enorme behoefte om ergens bij te horen en samen het einde af te wachten. Een van de moeders van Simon is predikante in een vrijzinnige kerk en leidt drukgezochte praatgroepen over het naderende einde. De slotscenes spelen zich af in en rondom haar kerk en zijn verrassend mooi. Het einde raakt aan tal van existentiële vragen die met een enorme urgentie aan de oppervlakte komen.
