‘Het blauw van de oceaan’ van Zoulfa Katouh, vertaling Mireille Vroege, Blossom Books, 15+
Deze recensie stond op zaterdag 12 september 2026 in het Friesch Dagblad.
Het debuut van de Canadees-Syrische Zoulfa Katouh werd een internationale bestseller met meer dan 25 vertalingen. De schrijfster woont in Zwitserland en heeft wortels in Syrië. Het indringende verhaal van Zolang de citroenbomen bloeien over de gevolgen, van de Syrische burgeroorlog voor jonge mensen, sprak overal ter wereld lezers aan. Het werd in Nederland bekroond met de prijs voor het Beste Boek voor Jongeren.
Katouhs nieuwe boek Het blauw van de oceaan ligt qua stijl en taalgebruik in de lijn van de voorganger. Ze bezuinigt in haar bloemrijke taal niet op woorden en uitweidingen. Het is opnieuw een uitgesponnen verhaal waarin gevoelens uitgebreid en met herhaling worden benoemd. Dat is een manier van schrijven waar je van moet houden, maar binnen het young adult-genre is deze vorm van overdaad niet heel ongewoon.
Magisch-realisme
In de inhoud gooit Katouh het wel deels over een andere boeg in een verhaal over rouw en racisme waarin magisch-realisme een rol speelt. Ook dat is een kwestie van smaak, maar juist het wonderlijke gegeven maakt Het blauw van de oceaan specialer en mysterieuzer dan de gemiddelde coming-of-age roman. En er zijn nog wat andere aspecten waardoor deze roman afwijkt van het gemiddelde jeugdboek.
Dat heeft te maken met de manier waarop Katouh over de islam schrijft. Net als haar hoofdpersoon Jihad draagt de schrijfster een hidjab, de islamitische hoofddoek, waardoor ze zichtbaar is als moslima. Weinig andere jeugdboekenauteurs laten vanuit eigen ervaring zien hoe de reacties op het kledingstuk kunnen zijn. Die zijn er volop, meestal ongevraagd en vooral neerbuigend. Net als de reacties op haar naam. Haar klasgenoten noemen haar liever Ji dan Jihad, want wie noemt zijn dochter nou naar een gewapende strijd? Dat het begrip jihad ook de betekenis van moed heeft, interesseert ze niet. Jihad verwoordt het zo: “Heel veel woorden uit mijn taal zijn gekaapt en tot wapens van angst gemaakt”.
Islamofobie en discriminatie worden pijnlijk duidelijk in verschillende voorvallen. Jongens die dwepen met Mohammed Ali maar geen idee hebben dat de bokser moslim was. Dat haar vader gediplomeerd ingenieur is, gaat er bij klasgenoten niet in en zo krijgt ze te maken met tal van bewuste en onbewuste vooroordelen. Het ergste is nog dat als ze wordt belaagd of beschimpt, een omstander er ooit iets van zegt. Daarom probeert Jihad probeert niet op te vallen, ze wil naar eigen zeggen geen rimpelingen of golven veroorzaken. Ze is voortdurend op haar hoede en cijfert zichzelf weg, ook in relatie tot haar beste vriendin, tegen wie ze nooit iets over haar geloof zegt. Een onzichtbaar bestaan dus.
Muurschilderingen
Na de plotselinge dood van haar moeder leven Jihad en haar vader lamgeslagen langs elkaar heen in hun New Yorkse appartement. Alleen de zus van Jihad gaat verder met leven, raakt zwanger en verhuist naar Qatar en probeert haar zusje en vader te motiveren om niet stil te blijven staan. De onthulling van de ware toedracht van de dood van de moeder van het gezin zet het boek in een ander perspectief, maar wordt te weinig uitgewerkt. De nieuwe jongen op school, een hunk voor wie alle meisjes vallen, zoekt vriendschap met Jihad. Langzaam wint hij haar vertrouwen en eindelijk kan ze op gelijk niveau en zonder schroom met iemand praten. Jamie is zo geduldig, lief en begripvol dat hij als een halve heilige overkomt. Als hij zich tot de islam bekeert, raak je hem als lezer helemaal kwijt. Een eendimensionale verhaallijn die afbreuk doet aan de rest van het boek.
Jihad is na de dood van haar moeder haar vermogen verloren om kleuren te zien. Dat belemmert haar bij het tekenen en schilderen, waar ze talent voor heeft. Ze droomt ervan naar de kunstacademie te gaan. In haar schetsboek maakt Jihad tekeningen over haar moeder. Plotseling verschijnen die prenten als enorme muurschilderingen overal in New York en gonst het in de hele stad over de identiteit van deze geheimzinnige maker. Deze mysterieuze gebeurtenis die verder niet wordt verklaard, helpt Jihad om haar rouw te verwerken, haar eigen verhaal te vertellen en letterlijk de kleur in haar leven terug te krijgen.
Dat de onzichtbare Jihad met haar tekeningen plotseling zoveel mensen bereikt, is een sterke vondst. Ze is meer dan haar hoofddoek. Een wonderlijk en filmisch gegeven dat verbeeldt hoe tegenslag en pijn kunnen worden overwonnen door er vorm aan te geven.
