De geheimen van Sterrrenstad van Reinier Sonneveld, Lemniscaat, 10+
Er zullen niet veel Nederlands kinderboeken zijn waarin een Russisch kind centraal staat. Pjotr van Jan Terlouw en daarvoor moeten we waarschijnlijk terug naar de klassieker Boris van Jaap ter Haar uit 1966. In het kinderboekendebuut van Reinier Sonneveld, die als theoloog meerdere boeken voor volwassenen schreef, woont de elfjarige Ilya in een Russiche stad die op geen enkele landkaart te vinden is. De geheimzinnige plek is de spil in het Russische ruimtevaartprogramma in het begin van de jaren negentig, waar Russische kosmonauten worden opgeleid.
Een bijzondere setting voor een Nederlands kinderboek over een onderwerp (ruimtevaart) waar het ook niet al te vaak over gaat. Al gaat De geheimen van Sterrenstad in de kern over andere dingen, zoals verraad, leugens en vertrouwen. Het is het verhaal over een jongen van wie de vader plotseling verdwijnt. Ilya merkt dat mensen hem ineens anders behandelen, maar krijgt niet direct te horen waar zijn vader is gebleven. Hij put hoop uit de brieven die hij zo nu en dan van hem krijgt en verzint zelf een heldenepos over zijn vader. Samen met een vriendje voert hij bizarre experimenten met ingewikkelde berekeningen uit waarbij ruimtevaarders hun boodschappen vanaf de aarde zouden moeten kunnen zien. Dat wordt steeds ingewikkelder en gevaarlijker. Maar Ilya moet wat omdat het lot van zijn vader een obsessie is geworden. Hij wordt verteerd door het gemis en door verdriet en schuldgevoel. Ilya strijdt tegen zijn zogenaamde Laika-gevoel: alsof hij door een rond raampje naar een eindeloze leegte kijkt.
Sonneveld zet met Ilya een sterk en bijzonder karakter neer, over wiens situatie de lezer meer weet dan hij zelf. Ilya ontdekt gaandeweg dat hij het slachtoffer is van leugens en bedrog. Niets is letterlijk wat het lijkt, als hij bijvoorbeeld ontdekt dat er achter sommige gevels van gebouwen niks schuilgaat. Overal vallen gaten, denkt hij. Waarom zijn er beroemde astronauten van foto’s gewist? Hij kan niet anders dan concluderen dat Rusland zijn eigen burgers laat verdwijnen en vermoorden. “Dat klonk als iets wat alleen de Amerikanen doen”, denkt Ilya.
De geheimen van Sterrenstad laat zien hoe een totalitair systeem uitwerkt op kinderen. Het rotsvaste geloof van Ilya in alles wat hem vertrouwd is, begint af te brokkelen. Tot aan zijn eigen moeder aan toe. Overal vallen gaten, denkt hij. Als iedereen liegt of zwijgt, wat is er dan nog wel waar? Een fascinerend gegeven dat sterk is uitgewerkt, al begint het boek op driekwart aan kracht in te boeten, op weg naar een merkwaardig plot. De constructie van de raamvertelling, waarbij de auteur de lezer doet geloven dat hij dit verhaal boven in een kapotte achtbaan tot zich kreeg, doet gekunsteld aan en voegt weinig toe aan het verhaal dat Sonneveld wil vertellen.
Het zit het echte verhaal niet in de weg. De geheimen van Sterrenstad is verrassend, origineel en gedurfd. Met veel oog voor sfeer en detail. Zoals de appel die Ilya op zijn nachtkastje vindt als zijn vader is vertrokken. De appel verschrompelt steeds verder en op de een of andere manier is dat een aangrijpend en ontroerend beeld.
