Alle boeken waar een aan autisme verwante stoornis in voorkomt, werden tot nu toe aan de bestseller van Mark Haddon, Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht, gekoppeld. Dat is nu voorbij want er is een nieuwe standaard met een al even merkwaardige titel: Waar zijt gij, schildpad. De term autisme komt niet voor in deze roman van de Canadese Jessica Grant maar hoofdpersoon Audrey Flowers heeft wel iets. 'Noem het anders, eigenaardig of simpelweg: een laag IQ'. In ieder geval zijn er weinig romanpersonages in de jeugdliteratuur te bedenken die zo innemend zijn als Audrey Flowers. Ze is misschien een ingewikkeld geval maar wat een prettig gestoorde, jonge vrouw, die wil je als vriendin.
Het boek start op het moment dat Audrey naar Canada vliegt om haar vader te bezoeken die na een ongeluk in coma is geraakt. Het is het begin van een zoektocht naar antwoorden op vragen over haar familie: wat is bijvoorbeeld de rol van Oom Thoby precies? Grant schrijft gelaagd en vermengt de verhaallijn met flashbacks en uitstapjes naar een schildpad die haar licht op het leven van Audrey laat schijnen. Het boek zit ongelooflijk knap in elkaar en is een uitdaging voor de lezer want je moet je hoofd erbij houden. Maar het komt allemaal samen en is gelukkig niet afhankelijk van een daverende apotheose. Het verhaal boeit van begin tot eind maar is feitelijk ondergeschikt aan de taal: uitmuntende maar oh zo bizarre dialogen en hele gekke zinnetjes die soms maar uit 1 woord bestaan. Het heeft allemaal een functie.
De personages zijn stuk voor stuk bijzonder. Haar ex-vriend, haar nieuwe vriend, haar vader en Oom Thoby maar ook minder belangrijke figuren als de buren of de vrienden die op de schildpad passen zijn raak neergezet. En schildpad Winnifred zelf natuurlijk. Wat een vondst is zij. Onvoorstelbaar geestig is de schildpad een rode draad in het leven van Audrey die als een soort commentaarstem door het verhaal zweeft en terloops even Shakespeare citeert.
Waar zijt gij, schildpad is geen boek over autisme (of wat er dan ook maar met Audrey aan de hand is) maar over mensen die van elkaar houden, ondanks en juist door wie ze zijn. Met al hun gebreken en merkwaardige eigenschappen. Geen diagnostiek en geen moraal maar een gedurfd en eigenzinnig verhaal dat gelukkig uitstekend is vertaald en waar gerust kwalificaties als fenomenaal en uitzonderlijk op mogen worden losgelaten. Waar zijt gij, schildpad is zo'n boek waarvan je het doodzonde vindt als je het uithebt. Het is prima nog een keer te lezen omdat alle verwijzingen, dubbele lagen en subtiele grappen eigenlijk teveel zijn om in één keer te bevatten. De term 'leeservaring' kan hol zijn maar lijkt voor dit boek bedacht. Waar zijt gij, schildpad is in alles een overrompelende ervaring. Zonder twijfel het indrukwekkendste jeugdboek van deze zomer. Al is het weer zo'n typisch 'tussen wal en schip boek'. Ik denk dat het het vooral van de mond-tot-mond-reclame moet hebben dus: zegt het voort!
Reacties
Wat een mooie recensie. Om meteen naar de boekwinkel te rennen, zo enthousiast en nieuwsgierig makend. Het klinkt meer als minimaal 9.5! En wat een fijn compliment voor de vertaalster.
Beste Jaap,
Ik hoop dat je het niet erg vindt, maar ik heb je prachtige recensie gelinkt aan mijn winactie, deze zal morgenochtend op YAboeken verschijnen. Als het goed is kun je de link al zien: http://yaboeken.blog.nl/winnen/2010/10/06/win-10x-waar-zijt-gij-schildpad
Mocht je het er niet mee eens zijn, dan haal ik het gewoon weer weg. Maar ik wilde graag jouw recensie met mijn lezers delen.
Fijne avond en vriendelijke groet,
Natasja Storm - Redacteur YAboeken
Het koppelen van autisme aan een laag iq, zoals jij doet, is erg onjuist. Er zijn talloze hoogbegaafde autisten.
Dan lees je het niet goed, ik koppel autisme niet aan een laag iq. Het lijkt er alleen wel op dat de hoofdpersoon in dit boek een aan autisme verwante stoornis heeft waar een laag iq wel degelijk een aanwijzing voor kan zijn. Natuurlijk weet ik er dat er mensen met autisme zijn met juist een opvallend hoog iq.
Een laag iq is nooit een aanwijzing voor autisme, een laag iq en autisme zijn twee verschillende dingen. Ze kunnen wel in combinatie voorkomen, maar het één zegt niets over het ander. Er zijn trouwens ook mensen met autisme (of een aan autisme verwante stoornis) met een gemiddeld iq.
Susan, ik ben zo'n tien jaar buddy van een jongen bij wie zijn lage iq wel degelijk wordt gekoppeld aan zijn autisme. Het was niet mijn bedoeling daar een statement over te maken in deze recensie, ik stel alleen vast dat het in het midden blijft wat er precies met Audrey Flowers aan de hand is.
Ik ben bang dat het wel een statement gaat worden. Jij spreekt vanuit jouw eigen ervaring,ik spreek vanuit mijn vakkennis (en eigen ervaring). Als een deskundige de diagnose ´autisme´ stelt naar aanleding van de hoogte van het iq is dat onjuist. Autisme vooroorzaakt geen laag iq en een laag iq veroorzaakt geen autisme. Wel is het zo dat mensen met autisme (of een aan autisme verwante stoornis) vaak lager scoren op een traditionele iq-test, omdat deze testen geen rekening houden met deze specifieke stoornis. Test je echter op een aangepaste wijze, dan kan een hoger iq zichtbaar worden, of niet, want dat iq staat los van het autisme en kan dus ook ´gewoon´ laag zijn. Bij het stellen van de diagnose autisme is de hoogte van het iq geen meetpunt, bij het meten van een iq is ´autisme´ ook geen item. Het staat los van elkaar, maar een laag iq komt wel vaak voor in combinatie met autisme en in de begeleiding is deze vermenging van groot belang, het beperkt een aantal handelingsmogelijkheden.
Voor de gelgenheid zal ik dan vandaag maar met mijn titel onderteken
Drs. S.C. Venings, orthopedagoog
Ik weet niet of iemand deze reactie nog ziet, maar ik heb net het boek gelezen en Audrey is inderdaad iemand die weliswaar laag heeft gescoord op een traditionele IQ-test, maar verder (op mij) helemaal niet 'dom' overkomt, integendeel. Alleen gedraagt ze zich wat eigenaardig, reageert soms anders dan anderen en heeft ze een heel eigen begrip van taal. Ze heeft wel veel inlevingsvermogen, maar afgezien daarvan moest ik ook eerder denken aan een soort van autisme dan aan een lage intelligentie.
Post new comment
